"Η απολογία του Νίκου Καζαντζάκη το 1925"

Η απολογία του Νίκου Καζαντζάκη στην ανακριτική αρχή του Ηρακλείου, που δημοσιεύτηκε τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου 1925, δεν αποτελεί μόνο ένα έξοχο πολιτικό κείμενο αλλά είναι και δραματικά επίκαιρη σήμερα, την εποχή της κρίσης. Μιας εποχής που η σύγχιση, οι πολιτικές και κοινωνικές συγκρούσεις αλλά και αντιφάσεις στον πολιτικό λόγο κυριαρχούν.

Παρακάτω, παραθέτουμε ένα τμήμα της διάσημης "απολογίας του Καζαντζάκη"

1- Πιστεύω ότι το σύγχρονον αστικόν καθεστώς κατέστη ανίκανον να ρυθμίσει τας συγχρόνους ανάγκας και ανησυχίας του κοινωνικού συνόλου.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΣ.-Στηρίζεται εις την άνισον κατανομήν του πλούτου, εις την ασύστολον εκμετάλλευσιν των εργαζομένων τάξεων υπό αρπακτικής ισχυρώς ωργανωμένης κεφαλαιοκρατίας.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΣ.-Η ολοένα καταρρέουσα ηθική βάσις εις τας σχέσεις μεταξύ των ατόμων, παραλύει οιανδήποτε, εντός του αστικού καθεστώτος, προσπάθειαν όπως στηριχθή επί ηθικών αρχών ατομική, οικογενειακή και κοινωνική ζωή των ανθρώπων.

ΠΟΛΙΤΙΚΩΣ.-Η σχεδόν καθολική έλλειψις κάθε ενδιαφέροντος δια τα κοινά, ή σχεδόν αποκλειστική εξυπηρέτησις της αρχούσης τάξεως υπό της εκάστοτε πολιτικής εξουσίας, εις βάρος της μεγίστης πλειονοψηφίας του λαού, καθιστά ανεπαρκή και επιπολαίαν οιανδήποτε αλλαγήν προσώπων ή θεσμού.

Ταύτα πάντα θεωρώ συμπτώματα της παρακμής μιας τάξεως. Η αστική τάξις απέδωκεν-και εις θαυμαστήν ποσότητα και ποιότητα-ό,τι ηδύνατο εις την σκέψιν, εις την τέχνην, εις την επιστήμην, εις την πράξιν. Επάλαισεν εναντίον της προηγούμενης της Φεουδαλικής ιδεολογίας, ενίκησεν, εδημιούργησεν, εξετέλεσεν τον προορισμόν της-αρχίζει ν’ αποσυντίθεται και να βαίνει εις εξαφάνισιν.

Τοιούτος υπήρξε πάντοτε ο ρυθμός της ιστορίας. Μια τάξις, εκάστοτε εναλάσσουσα-οι βασιλείς, οι ευγενείς, οι αστοί-γεννάται, παλαίει, νικά, δημιουργεί, και εξαφανίζεται. Και άλλη τάξις την διαδέχεται, διαγράφουσα και αυτή, εις την πάροδον των αιώνων, την ιδίαν μοιραίαν τροχιάν.

Ζώμεν, ακλονήτως πιστεύω, το τέλος μιας κοινωνικής τάξεως, της αστικής.

ΙΙ- Ποία τάξις θα την διαδεχθή; Η τάξις των εργαζομένων-είτε εργάται είνε ούτοι, είτε αγρόται, είτε πνευματικοί παραγωγοί.

Η τάξις αύτη διήλθε προς ενός ήδη αιώνος, το πρώτον στάδιον της πορείας της, καθ’ ό προσεπάθει να εξεγείρη τις τας τάξεις των αστών το αίσθημα της φιλανθρωπίας και δικαιοσύνης, υπέρ των πεινώντων και αδικουμένων και ικέτευεν εξ ονόματος υψηλών ηθικών αρχών, να βελτιωθούν οι όροι της ζωής.

Ταχέως όμως σαφώς αντελήφθη ότι η πάλη των τάξεων είνε νόμος ιστορικός, αναπόφευκτος και όπως τα άτομα ούτω και οι λαοί, ούτω και αι κοινωνικαί τάξεις, διατρέχουν μοιραίως τα στάδια της γεννήσεως, της ακμής και της φθοράς.

Ουδεμία τάξις έμενε δια παντός εις την εξουσίαν. Η αστική τάξις θ’ ακολουθήση και αυτή, τον απαράγραπτον φυσιολογικόν νόμον και τότε η τάξις των εργαζομένων μοιραίως θα την διαδεχθή.

Η επίγνωσις αύτη κατέστη η αφετηρία μιας νέας όλως βαθυτέρας, αντιλήψεως των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων της τάξεως των εργαζομένων. Αντελήφθη δια πρώτην φοράν ότι χρέος έχει να οργανωθεί, να μορφωθή, να διατυπώση ωρισμένον πρόγραμμα, αφού είνε κεκλημένη, από ιστορικήν ανάγκην αργά ή γρήγορα να διαδεχθή την άρχουσαν σήμερον αστικήν τάξιν.

Τοιουτοτρόπως συγάσσονται, συνειδητά πλέον, αναγκασμέναι από τον ιστορικόν ρυθμόν, τα δύο αντίπαλα στρατόπεδα.

Τον ρυθμόν τούτον επετάχυνεν απροσδοκήτως ο εκραγείς παγκόσμιος πόλεμος. Ο πόλεμος ούτος μετέβαλε την ψυχικήν ατμόσφαιραν του κόσμου ότι θ’ απήτει γενεά ολόκληρος δια να γίνη καταληπτόν έπειτα από την φοβεράν ταύτην δοκιμασίαν της ανθρωπότητος, αμέσως όχι μόνον γίνεται ιδέα αντιληπτή, αλλά και αγωνίζεται να μετουσιωθή εις πράξιν.

Η ψυχική αύτη μεταπολεμική αγωνία η οξεία συναίσθησις πως είνε ανάγκη πλέον να εξευρεθή μια λύτρωσις από την οικονομικήν αυτήν κοινωνικήν πολιτικήν και πνευματικήν αθλιότητα, αποτελεί σήμερον την Μεγάλην παγκόσμιον Πραγματικότητα.

ΙΙΙ- Απέναντι της Μεγάλης ταύτης παγκοσμίου Πραγματικότητος, έχομεν την Μικράν πραγματικότητα την καθαρώς τοπικήν της Ελλάδος.

Ποία είνε η Ελληνική αύτη πραγματικότης και ποία κατ’ ανάγκην ανακύπτει η σχέσις μεταξύ της Μεγάλης και της Μικράς Πραγματικότητας;

Μόνον εάν σαφώς απαντήσωμεν εις το ερώτημα τούτο θα ημπορέσωμεν ν’ αντιληφθώμεν το σύγχρονον ημών χρέος ως Ελλήνων και ως ανθρώπων.

Εις την Ελλάδα δεν υπάρχει ακόμη εις τόσην οξύτητα και έντασιν όσον εις άλλους βιομηχανικώς ή πνευματικώς περισσότερον προηγουμένας χώρας, η σαφής διαγραφή της πάλης των τάξεων. Εν τούτοις, σήμερον, με τα μέσα της συγκοινωνίας, με τα βιβλία, με τας εφημερίδας, με τας διαλέξεις, με την εργατικήν παγκόσμιον αλληλεγγύην, με την φοβεράν και γονιμωτάτην πείραν του μακροχρονίου πολέμου, μία Ιδέα δεν δύναται να εντοπισθή εις μίαν χώραν, αλλά υπερπηδά ταχύτατα τα σύνορα και διατρέχει όλην την γην.

Δια τούτο, είτε θέλομεν είτε μη, είτε είμεθα ώριμοι είτε μη, η παγκόσμιος αύτη Ιδέα, η οποία εις πολλάς ήδη χώρας ήρχισε να μεταβάλλεται εις τεραστίαν δύναμιν-θα παρασύρη και την Ελλάδα, χωρίς να την περιμένει να ωριμάση Βιομηχανικώς ή πνευματικώς. Η μικρά τοπική πραγματικότης θα παρασυρθή από την Μεγάλην.

Ποίον λοιπόν είναι το χρέος μας; Πιστεύω βαθύτατα ότι το χρέος των δυνάμενων να έχωσιν επίδρασιν εις τον τόπον μας, είτε επί του πεδίου της σκέψεως είτε επί του πεδίου της δράσεως είναι τούτο:

Να προσαρμόσωμεν την μικράν μας Πραγματικότητα εις την Μεγάλην. Πώς; Μορφώνοντες, φωτίζοντες τον λαόν, τονώνοντες τας ανωτέρας ηθικάς Αρχάς που απομένουν ακόμη, καταδεικνύοντες όχι μόνον πλέον τα δικαιώματα, αλλά και τας υποχρεώσεις άς έχει μία τάξις ήτις μέλλει ν’ αναλάβη ευθύνας.

Μόνον εάν τοιουτοτρόπως προπαρασκευάσωμεν τον λαόν, θα είμεθα εις θέσιν, όταν θα έλθη η μοιραία κρίσιμος στιγμή, να προσαρμόσωμεν την σημερινήν παγκόσμιον ορμήν προς αναδημιουργίαν με τας ιδιαιτέρας συνθήκας του τόπου μας, με την ειδικήν ψυχολογίαν της ιστορίας και του λαού μας.

Ο αγών, όπως τον αντιλαμβάνωμαι, δεν είναι απλώς οικονομικός. Η οικονομική χειραφέτησις είναι μόνον μέσον προς ψυχικήν και πνευματικήν χειραφέτησιν του ανθρώπου. Δεν ζητούμεν ν’ ανατρέψωμεν την θρησκείαν, την οικογένειαν, την Πατρίδα, αλλά να δώσωμεν ανώτερον, βαθύτερον περιεχόμενον εις την θρησκείαν, εις την οικογένειαν, εις την Πατρίδα.

Ολοι, όσοι πονούμεν τον άνθρωπον, έχομεν χρέος α) να μην ανεχώμεθα πλέον την αδικίαν και την ανηθικότητα της συγχρόνου κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής ζωής β) να διασώσωμεν και να τονίσωμεν το δικαίωμα, το οποίον έχει ο λαός να θέλη να βελτιώση την θέσιν του. Και όχι μόνον το δικαίωμα αλλά και την δύναμιν να υψώση το επίπεδον της όλης ζωής του.

Σκοπός μας είναι να δημιουργήσωμεν μίαν ανωτέραν ηθικήν, να φέρωμεν δικαιοσύνην εις τον κόσμον, να δώσωμεν βαθυτέραν έννοιαν εις την αρετήν, εις την τιμήν, εις την ανθρωπότητα.

Ν. ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ

"Αθλητική Ψυχολογία"

Η αθλητική ψυχολογία αφορά στην αύξηση της αθλητικής επίδοσης. Η ραγδαία πρόοδος του αγωνιστικού αθλητισμού ανέπτυξε τη διαδικασία προετοιμασίας των αθλητών. Ο σύγχρονος αθλητισμός χρησιμοποιεί πλέον και τις ψυχοπνευματικές ικανότητες του αθλητή ώστε να επιτυγχάνονται κατά το δυνατόν υψηλότερα αποτελέσματα.

Η αθλητική ψυχολογία μελετάει τους αθλητές, την συμπεριφορά τους και εφαρμόζει στην πράξη τις γνώσεις αυτές. Οι ψυχολογικές δεξιότητες στον αθλητισμό, όπως και οι φυσιολογικές δεξιότητες μπορούν να καλλιεργηθούν έτσι ώστε να βελτιωθεί η επίδοση του αθλητή. Οι δεξιότητες αυτές είναι η διαχείριση του άγχους, της διέγερσης, η ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης, η ανάπτυξη θετικών συναισθημάτων, εξωτερικών  και εσωτερικών κινήτρων, η καλλιέργεια του αυτοέλεγχου κτλ.

Για την ανάπτυξη και την καλλιέργεια των  ψυχολογικών δεξιοτήτων, χρησιμοποιούνται ψυχολογικές τεχνικές, τις οποίες πρέπει να εξασκούν συστηματικά οι αθλητές, όπως ακριβώς και με την προπόνηση του αγωνίσματός τους.  Οι τεχνικές αυτές είναι η νοερή απεικόνιση, οι τεχνικές χαλάρωσης, ο αυτοδιάλογος, ο καθορισμός στόχων, ανάπτυξη της συνοχή της ομάδας και  η  ανάπτυξη προσοχής και αυτοσυγκέντρωσης.

Είναι  λανθασμένη η  εντύπωση ότι η αθλητική ψυχολογία απευθύνεται μόνο σε υψηλού επιπέδου αθλητές.  Η ανάπτυξη των ψυχολογικών δεξιοτήτων πρέπει να γίνεται παράλληλα με την ανάπτυξη των φυσιολογικών δεξιοτήτων του νέου αθλητή. Ο αθλητής όσο μικρότερος είναι τόσο καλύτερα εξασκεί και αφομοιώνει τις ψυχολογικές τεχνικές, ώστε να έχει καλύτερη απόδοση.

Το έργο του αθλητικού ψυχολόγου δεν περιορίζεται μόνο στην υποστήριξη του αθλητή.  Η αθλητική ψυχολογία έχει εφαρμογές γενικότερα στο περιβάλλον των αθλητών, όπως για παράδειγμα στους προπονητές και στους γονείς. Ο προπονητής που γνωρίζει τις αρχές τις αθλητικής ψυχολογίας, χειρίζεται καλύτερα τις καταστάσεις  εντός και εκτός προπόνησης. Επίσης οι γονείς του αθλητή μπορούν να αποτελέσουν σημαντική ενίσχυση υποστηρίζοντας σωστά την προσπάθειά του.

Μανόλης Αναγνωστάκης, Στο παιδί μου, Ο στόχος (1970).

Στο παιδί μου δεν άρεσαν ποτέ τα παραμύθια

Και του μιλούσανε για Δράκους και για το πιστό σκυλί

Για τα ταξίδια της Πεντάμορφης και για τον άγριο λύκο

Μα στο παιδί δεν άρεσαν ποτέ τα παραμύθια

Τώρα, τα βράδια, κάθομαι και του μιλώ

Λέω το σκύλο σκύλο, το λύκο λύκο, το σκοτάδι σκοτάδι,

Του δείχνω με το χέρι τους κακούς, του μαθαίνω

Ονόματα σαν προσευχές, του τραγουδώ τους νεκρούς μας.

Α, φτάνει πια! Πρέπει να λέμε την αλήθεια στα παιδιά.

Μανόλης Αναγνωστάκης, Στο παιδί μου, Ο στόχος (1970).

"Η ζωή βρίσκεται μακριά από την οθόνη του υπολογιστή"

Καλοκαίρι, σε ένα παραδοσιακό ελληνικό νησάκι. Τι πιο ωραίο να πίνεις τον καφέ σου δίπλα στα καταγάλανα νερά, να τρως σε γραφικά ταβερνάκια, να κάνεις βόλτες στα ήσυχα σοκάκια, για τους λίγους βέβαια και τυχερούς που μπορούν ακόμα να το υποστηρίξουν εν μέσω οικονομική κρίσης. Ευκαιρία να ξεφύγεις από τη δύσκολη καθημερινότητα, να έρθεις σε επαφή με κομμάτια του εαυτού σου που τα είχες ξεχασμένα μέσα στους γρήγορους ρυθμούς της πόλης. Όλα φαίνονται υπέροχα, και τίποτα δε φαίνεται να λείπει. Ή μήπως κάτι λείπει; Ιντερνετ ή αλλιώς διαδίκτυο.

Το διαδίκτυο έχει γίνει πλέον απαραίτητο κομμάτι της καθημερινότητάς μας, ένα είδος γλυκιάς εξάρτησης. Αποτελεί σαφέστατα χρήσιμο εργαλείο και έχει διευκολύνει πάρα πολύ τη ζωή μας. Πότε όμως η χρήση αρχίζει να γίνεται κατάχρηση; Οι νεότερες γενιές φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη εξάρτηση από το διαδίκτυο καθώς αυτό αποτελεί πια μια προσομοίωση της ζωής τους. Έχει αλλάξει ο τρόπος που κάνουν τις κοινωνικές συναναστροφές τους, ο τρόπος που επικοινωνούν ακόμα και η γλώσσα που χρησιμοποιούν, βλέπε τα «Greeklish”. Σε όλο αυτό, κυρίαρχο ρόλο παίζον τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, που μέσω των διαφημίσεων παγιώνουν τέτοια πρότυπα και διαμορφώνουν ανάγκες πλασματικές που δεν ανταποκρίνονται απαραίτητα στην πραγματικότητα. Πως είναι δυνατόν να φύγεις για διακοπές έστω και για μια δύο μέρες χωρίς να έχεις πρόσβαση στο διαδίκτυο; Από αυτό φυσικά εξαιρούνται οι επαγγελματίες που το διαδίκτυο είναι το κύριο εργαλείο της δουλειάς τους. Τι γίνεται όμως με τους υπόλοιπους; Δεν έχεις να κάνεις καλύτερα πράγματα στις διακοπές σου από το να είσαι κολλημένος μπροστά σε μια οθόνη υπολογιστή;

Η κοινωνία έτσι όπως έχει διαμορφωθεί συντελεί σε αύτη την κατάσταση με την αποξένωση και τη μοναξιά που δημιουργεί στους ανθρώπους. Ένα επιπλέον τώρα με την οικονομική κρίση, το διαδίκτυο είναι πλέον ο μόνος τρόπος διαφυγής από όλα αυτά τα προβλήματα. Αυτό με τη σειρά του όμως δημιουργεί χειρότερα προβλήματα. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται ολοένα και πιο πολύ στον ασφαλή μικρόκοσμό τους αφού και δεν μπορούν να αντέξουν αυτά που συμβαίνουν στον έξω κόσμο και αδιαφορούν. Είναι πολύ πιο εύκολο και απλό να ανοίξεις τον υπολογιστή σου παρά να βγεις μια βόλτα και να περπατήσεις, να διαβάσεις ένα βιβλίο ή να συζητήσεις με έναν φίλο. Και αυτό τελικά γίνεται συνήθεια και τρόπος ζωής χωρίς να το καταλαβαίνουμε.

Η πραγματική ζωή βρίσκεται μακριά από την οθόνη του υπολογιστή. Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να ζούμε και να χαιρόμαστε την κάθε στιγμή που μας προσφέρεται με όλες μας τις αισθήσεις. Και ας μην ξεχνάμε να ερχόμαστε σε επαφή με αυτό που μας κάνει να σκεφτόμαστε και να αισθανόμαστε, όσο δύσκολο κι αν είναι.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Εβδόμη" 01/07/2011

Κείμενο: Λαζαρίδου Μαργαρίτα

"Όσο μπορείς.." Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ

"Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις,

τούτο προσπάθησε τουλάχιστον

όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις

μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου,

μες στες πολλές κινήσεις κι ομιλίες.

Μην την εξευτελίζεις πηαίνοντάς την,

γυρίζοντας συχνά κ’ εκθέτοντάς την

στων σχέσεων και των συναναστροφών

την καθημερινήν ανοησία,

ώς που να γίνει σα μια ξένη φορτική."

"ΕΘΙΣΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΤΥΧΕΡΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ"

Το άτομο που είναι εξαρτημένο παρουσιάζει μια βαθιά αποδιοργανωμένη και ασταθή προσωπικότητα. Επίσης, παρουσιάζει πρωτογενές έλλειμμα σε κάλυψη αναγκών όπως η αγάπη, η ασφάλεια, η επικοινωνία και η ειλικρινής επαφή με τους άλλους. Σε αυτά έρχονται να προστεθούνε προβλήματα κοινωνικά όπως η αποξένωση, η μοναξιά των μεγαλουπόλεων, η ψευδαίσθηση της κατάκτησης της ευτυχίας, η αναζήτηση του χρήματος. Το άτομο μέσα σε μια κοινωνία όπου κυριαρχεί το «έχειν» και όχι το «είναι» αντιμετωπίζει το πρόβλημα του κορεσμού, την έλλειψη κινήτρων και αναζητά νέες εμπειρίες.

Τα άτομα μέσα από την έξη τους στα τυχερά παιχνίδια και στο διαδίκτυο, προσπαθούν να καλύψουν όλες αυτές τις ανάγκες που θα έπρεπε να έχουν ικανοποιήσει είτε μέσω της οικογένειας είτε μέσω του κοινωνικού συστήματος στο οποίο ζουν. Ζητούν απεγνωσμένα μέσω του εθισμού τους μια άλλη πραγματικότητα λιγότερο απειλητική και πιο κοντά σε αυτό που ονειρεύονται. Αναζητούν μια άλλη εικόνα του εαυτού τους, πιο ικανού πιο αποδεκτού και επιτυχημένου αφού ο κόσμος που αυτοί φτιάχνουν βρίσκεται εν μέρει υπό τον έλεγχό τους. Τέλος, αναζητούν μια άλλη σχέση με τον κόσμο, μια λιγότερο οδυνηρή επαφή με την εξωτερική πραγματικότητα.

Τα άτομα αυτά προσπαθούν να καλύψουν το συναισθηματικό τους κενό, να βρουν την αποδοχή που τους λείπει, να ενταχθούν σε μια ομάδα που να τους καλύπτει, ψάχνουν την αίσθηση του «ανήκειν». Παρουσιάζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και χαμηλή αυτοεικόνα. Η αυτοπραγμάτωση που είναι θεμέλιος λίθος μιας υγιούς προσωπικότητας, αναζητείται μέσω της ενασχόλησης με τα τυχερά παιχνίδια και το διαδίκτυο. Δημιουργούν έναν κόσμο πλασματικό(διαδίκτυο) όπου δεν υπάρχουν τα απειλητικά ερεθίσματα και ο πόνος που προκαλεί η εξωτερική πραγματικότητα. Επικοινωνούν με ανθρώπους που είναι σαν και αυτούς, και βρίσκουν την επαφή που τους λείπει με τους δικούς τους όρους, αφού όλα συμβαίνουν σε ένα προστατευμένο και ασφαλές πλαίσιο. Μέσα από τα τυχερά παιχνίδια, το άτομο βιώνει την ψευδαίσθηση ότι είναι επιτυχημένο, ότι βελτιώνεται, πρόσκαιρα μόνο, η αυτοπεποίθησή του. Η αποτυχία ή επιτυχία του δεν εξαρτάται από αυτό, ούτε από εξωτερικούς κοινωνικούς παράγοντες που δεν μπορεί να ελέγξει, αλλά κυρίως από την τύχη. Έτσι, η ματαίωση που προκύπτει σε περίπτωση αποτυχίας του δεν είναι τόσο απειλητική και οδυνηρή για την προσωπικότητα του ατόμου।

Κείμενο: Λαζαρίδου Μαργαρίτα

"ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΑ ΠΑΣΧΟΝΤΩΝ"

Υπήρξε μια περίοδος δέκα χρόνων στην οποία οι υπηρεσίες ψυχικής περίθαλψης στην Ευρώπη, υποβλήθηκαν σε ουσιώδεις αλλαγές. Υπήρξε έντονο ενδιαφέρον για την ποιότητα ζωής των ασθενών με μακρά νοσηλεία, για τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα των ατόμων με ψυχική ασθένεια και αναπηρία και για τη μη συμμετοχή τους στην τεχνολογική πρόοδο της μοντέρνας ιατρικής. Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη αυτού του προγράμματος, έπαιξε το Κοινοτικό Γραφείο για την Ευρώπη, που βοήθησε να ανοίξει η συζήτηση και προώθησε τη δραστηριοποίηση όλων των μελών της Κοινότητας.

Τη δεκαετία του 60’, υπήρχε αργή ανάπτυξη των ψυχιατρικών δομών, αλλά η πιλοτική έρευνα κινητοποίησε τη γρήγορη ανάπτυξη των υπηρεσιών ψυχικής υγείας σε όλο τον πληθυσμό. Το πρόγραμμα προώθησε ξεκάθαρη άποψη για τη φύση των αλλαγών που χρειάζονται όσο αναφορά τη θεραπεία, τη φροντίδα και την αποκατάσταση των ανθρώπων με ψυχική ασθένεια: χρειάζεται συνεργασία και αλληλεπίδραση των αρμόδιων δομών, μείωση του αριθμού των ψυχιατρείων, εναλλακτικές θεραπείες, εξω-νοσοκομειακά ιδρύματα και ημερήσια κέντρα που να είναι διαθέσιμα σε όσους τα έχουν ανάγκη. Χρειάζεται η ανάπτυξη δυνατότητας για φροντίδα των ατόμων αυτών στο σπίτι τους από εξειδικευμένο προσωπικό, για να ζουν όσο γίνεται μια «κανονική» ζωή.

Όσο αναφορά τη νομοθεσία για την ψυχική ασθένεια, υπάρχουν νομικές διατάξεις που προωθούν τον υποχρεωτικό εγκλεισμό σε ψυχιατρείο και τον περιορισμό τον ατόμων με ψυχική υγεία. Τα τελευταία χρόνια όμως, νέοι νόμοι στρέφονται στην αναγνώριση των δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών, στην εκπαίδευση του προσωπικού, στην κατάργηση της κυριαρχίας των γιατρών και των μεγάλων ιδρυμάτων και σε προώθηση της θεραπείας με μια επικοινωνιακή βάση. Στην πράξη, υπήρχε πολύ μικρή πρόοδος καθώς υπάρχουν δυσκολίες στην αλλαγή του κατεστημένου, πολλές αντιστάσεις στις αλλαγές της παλιάς δομής του συστήματος υγείας και μεγάλο κόστος.

Όλες οι χώρες αντιμετώπισαν το δίλημμα για το ποια πολιτική θα ακολουθήσουν όσο αναφορά τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Για γρήγορη και ελεγχόμενη πρόοδο απαιτείται συνδυασμός και συνεργασία των νέων πολιτικών που ακολουθούνται με την αποκέντρωση και την ενίσχυση τοπικών πρωτοβουλιών, μεταφορά του ενδιαφέροντος στην κοινότητα, που εξασφαλίζουν καλύτερη ποιότητα ζωής στους ψυχικά πάσχοντες.

Έχει καταγραφεί ότι το περιβάλλον των ψυχιατρικών νοσοκομείων δε βοηθά στην αποτελεσματική θεραπεία και επανένταξη των ψυχικά ασθενών και ότι δεν τηρούνται τα ανθρώπινα δικαιώματα. Γίνεται προσπάθεια για ανάπτυξη μικρότερων δομών και ένταξη ψυχιατρικών μονάδων μέσα στα γενικά νοσοκομεία για αποφυγή του στιγματισμού των ασθενών. Η εμπειρία από δεδομένα της πιλοτικής έρευνας βοήθησε το διάλογο για εναλλακτική παροχή «στέγης» στους ψυχικά ασθενείς, με ξενώνες, κέντρα ημερήσιας απασχόλησης, υπηρεσίες εξω-νοσοκομειακές και υποστήριξη στο σπίτι.

Η ποιότητα του προσωπικού, συνδέεται άρρηκτα με την ποιότητα φροντίδας των ψυχικά ασθενών. Από έρευνες διαπιστώνεται μικρή εξειδίκευση του προσωπικού και εκπαίδευση που δεν ανταποκρίνεται στις υπηρεσίες της ψυχικής υγείας του μέλλοντος. Οι ψυχίατροι κυριαρχούν ενώ το υπόλοιπο προσωπικό βρίσκεται σε δεύτερη μοίρα, κάτι που πρέπει να αλλάξει και να προωθηθεί η συνεργασία όλων των αρμοδίων για αποτελεσματική αντιμετώπιση της ψυχικής ασθένειας.

Η πιλοτική έρευνα βοήθησε να έρθουν πιο κοντά οι υπεύθυνοι για τη διοίκηση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας με τους εξειδικευμένους επαγγελματίες ( γιατρούς, ψυχολόγους, νοσηλευτές κτλ), να ανταλλάξουν τις γνώσεις τους και να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα τους.

Είναι γνωστό ότι οι πολιτικές των χωρών καθορίζουν τη λειτουργία των υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Η ανάπτυξη τους εξαρτάται από κοινωνικούς, δημογραφικούς και οικονομικούς παράγοντες, την τρέχουσα επιστημονική γνώση και τα επίπεδα της ψυχιατρικής παθολογίας. Είναι σημαντικό να εξετάζουμε επίσης τις σχέσεις και αλληλεπιδράσεις μεταξύ του περιβάλλοντος και της εμπειρίας στην ψυχική ασθένεια, τις πηγές τροφοδότησης από την κοινότητα, το δημογραφικό ιστορικό και να μην απομονώνουμε τα αποτελέσματα των ερευνών από το κοινωνικό τους πλαίσιο.

Τέλος, για να επιτευχθεί αξιοπρέπεια και ποιότητα ζωής σε αυτούς που υποφέρουν, απαιτείται πολιτική θέληση, ανασχηματισμός των υπαρκτών συστημάτων και επαγγελματικός προσδιορισμός। Μόνο έτσι θα έρθει στην πρώτη γραμμή του ενδιαφέροντος η ψυχική υγεία.

Κείμενο: Λαζαρίδου Μαργαρίτα